مدينه بود . وى در سال 95 درگذشت . 3 . مجاهد بن جَبْر ، ابو حجاج مخزومى : او موثق‌ترين شاگرد ابن عباس بود كه بزرگان و اصحاب حديث و تفسير به او اعتماد كرده‌اند . وى گويد : « قرآن را سه بار بر ابن عباس عرضه كردم ؛ در هر آيه درنگ مىكردم و از او مىپرسيدم كه دربارهء چه كسى و چگونه نازل شده اشت . » « 1 » مجاهد در سال 104 از دنيا رفت . 4 . عكرمه ، غلام ابن عباس : وى از نژاد بربر و اهل مغرب بود . ابن عباس در آموزش قرآن و سنت به او بسيار كوشيد ؛ به گونه‌اى كه شخصيتى بارز در تفسير و علم به مبانى احكام گرديد . وى فردى فقيه و داناترين مردم نسبت به معانى قرآن بود . عكرمه در سال 105 درگذشت . 5 . عطاء بن ابى رباح : وى از خانواده‌اى نوبه‌اى « 2 » و از سرزمين حبشه بود . او از فقيهان بزرگ و پارسايان مكه و از اصحاب خاص ابن عباس و پرورش‌يافتگان مكتب او بود . وى در سال 115 از دنيارفت . 6 . علقمة بن قيس ، ابو شبل يا ابو شبيل نخعى كوفى : او از امير مؤمنان عليه السلام ، ابن مسعود ، حذيفه ، ابو درداء ، سلمان و ديگر فرهيختگان ، معارف را برگرفت . او آگاه‌ترين فرد نسبت به ديدگاه‌هاى عبداللَّه بن مسعود و يكى از شش شاگرد او بود كه به مردم قرآن و سنت را مىآموختند و مردم از ديدگاه‌هاى آنان بهره‌مند مىشدند . « 3 » علقمه در سال 62 درگذشت . 7 . اسود بن يزيد ، ابو عبد الرحمان نخعى كوفى : وى از تابعان بزرگ مُخَضْرَم « 4 » و

--> ( 1 ) . براى آگاهى از شرح حال وى ، بنگريد به : الطبقات ، ج 5 ، ص 466 و 467 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 10 ، ص 43 و 44 ؛ ميزان الاعتدال ، ج 3 ، ص 439 ؛ الجرح و التعديل ، ج 8 ، ص 319 . ( 2 ) . نوبه از شهرهاى حبشه ( اتيوپى امروز ) است . ( 3 ) . آنان عبارت‌اند از : علقمة بن قيس ، اسود بن يزيد ، مسروق بن اجدع ، عبيدة بن قيس ، عمرو بن شرحبيل وحارث بن قيس جعفى . ( تاريخ بغداد ، ج 12 ، ص 296 و ج 13 ، ص 234 ) . ( 4 ) . [ مخضرم كسى است كه دوران جاهليت و اسلام را درك كرده باشد ، ولى شرف مصاحبت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم رانيافته باشد . ]